Vấn đề giáo dục nghệ thuật cho học sinh khiếm thính bậc tiểu học (Kỳ 3) Print E-mail
26-11-2009
ThS. Đào Thị Vân Anh
Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Phổ thông - Viện Nghiên cứu Giáo dục

3. Giáo dục nghệ thuật

3.1. Giáo dục nghệ thuật cho học sinh khiếm thính: có ý nghĩa lớn là giúp các em cảm thụ nghệ thuật trong điều kiện không nghe được âm thanh, lời nói hoặc nghe kém. Quá trình giáo dục phải theo những phương pháp riêng biệt (trực quan sinh động) nhằm phát triển khả năng tri giác thị giác, bù trừ cho việc giảm khả năng về thính giác.

Quá trình giáo dục nghệ thuật đòi hỏi thời gian và nhiều công sức, thời điểm giáo dục nghệ thuật có thể ở mọi lứa tuổi, trong đó, lứa tuổi tiểu học được học nghệ thuật là có nhiều thuận lợi nhất trong việc tiếp thu và phát triển khả năng nghệ thuật của cá nhân. Đặc biệt, giúp các em sớm biết cảm nhận cái đẹp của đời sống tinh thần.

Cảm thụ nghệ thuật đối với học sinh khiếm thính có các đặc điểm:

+ Quá trình nhận thức bằng con đường tri giác thị giác là chủ yếu.

+ Thích ứng với các môn nghệ thuật ít sử dụng ngôn ngữ nói, vận động cơ thể nhiều.

+ Cần sự hỗ trợ của ngôn ngữ ký hiệu, các dụng cụ, hình ảnh...

+ Giúp các em phát triển tư duy liên nhân cách: tư duy dựa trên sự cảm nhận cơ thể.

+ Người dạy và người học có thể sử dụng những phương pháp dạy học tích cực như đóng vai, trực quan sinh động.

Hai môn nghệ thuật có ưu thế để đưa vào giảng dạy cho học sinh khiếm thính bậc tiểu học là môn kịch không lờimôn múa.

3.2. Khái niệm về kịch không lời

Kịch câm (Pantomime) hay còn gọi là kịch không lời: là hình thức diễn kịch hoàn toàn bằng động tác và vẻ mặt, trên một nền âm nhạc có tiết tấu thích hợp với tốc độ động tác của diễn viên. Bằng ngôn ngữ động tác được ước lệ, cách điệu, tượng trưng và ẩn dụ cao, không dùng một lời nói nào nhưng vẫn có thể chuyển tải được những tư tưởng, tình cảm nhất định. 

Tính chất của môn kịch không lời

-                      Tâm lý của con người được biểu hiện qua hành động bên ngoài và hành động có ý thức luôn thể hiện một tâm trạng tâm lý nào đó. Nói cách khác, hoạt động của con người là một thể hữu cơ gắn bó giữa hình thể và tâm lý. Với ý nghĩa đó, môn kịch không lời có mục đích là phản ánh đời sống tâm lý qua những hành động của cơ thể, cụ thể là qua vận động của cơ bắp, biểu hiện của nét mặt.

-                       Sự thể hiện về hình thể của hình tượng cũng như tính định hướng tư tưởng, óc sáng tạo và sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật bên ngoài và bên trong của diễn viên là những điều kiện khiến cho hành động kịch trở thành có sức thuyết phục, lột tả được hết nội dung và ý nghĩa của vở kịch.

-                      Tiếp nhận bằng trực quan là khâu đầu tiên trong quá trình học tập, người học sẽ tiếp thu bài tập một cách chính xác hơn với điều kiện tiến hành cùng một lúc việc phân tích các yếu tố thuộc về thị giác, thính giác, xúc giác và vận động.

Có thể nói, học môn kịch không lời phục vụ cho việc hình thành ý thức hoàn thiện thói quen vận động, tiếp đến là để phát triển các cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng v.v...

3.3.             Khái niệm về nghệ thuật múa

Múa là một loại hình nghệ thuật tổng hợp, sử dụng ngôn ngữ cơ thể để thể hiện tình cảm con người, phản ánh cuộc sống và phục vụ con người.

Nghệ thuật múa mới mang tính đa dạng: hình thức múa mới có thể múa với hầu hết bất cứ loại âm nhạc nào, hoặc kết hợp với các hình thức khác để sáng tạo chuyển động mới của động tác. Múa dân gian là hình thái múa phổ biến của cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam. Múa dân gian là do người dân sáng tạo được lưu truyền từ đời này qua đời khác, được sử dụng rộng rãi trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Nó tiêu biểu cho bản sắc văn hóa của từng cộng đồng và là cơ sở để phát triển các hình thái múa khác.

Mỗi dân tộc đều có những điệu múa dân gian đặc trưng của mình. Dân tộc Việt có những điệu múa trống, múa mõ và đặc biệt là những động tác múa tay không với tính chất nổi bật là sự mềm mại, uyển chuyển, trữ tình, khoan thai, dân tộc H'Mông có múa khăn, khèn, dân tộc Tày có múa quạt, lục lạc và các điệu múa đặc sắc của dân tộc Tây Nguyên v.v...

3.4.             Ý nghĩa của môn kịch không lời và môn múa đối với học sinh khiếm thính

-                      Trong số các hình thức giáo dục nghệ thuật cho học sinh khiếm thính, kịch không lời và múa là những môn nghệ thuật có nhiều lợi thế, vì đáp ứng những đặc điểm cảm thụ nghệ thuật của học sinh khiếm thính. Từ những vận động cơ thể trong các điệu múa và vận động cơ thể để chuyển tải nội dung và ý nghĩa của mỗi tiểu phẩm kịch không lời, học sinh có thể nảy sinh cảm xúc nghệ thuật và hình thành nhận thức.

Một cách sinh động hơn: âm thanh mà trẻ khiếm thính cảm nhận được nhờ phần lớn vào trí tưởng tượng và trí tưởng tượng bắt đầu từ thế giới hình ảnh và chính kịch không lời và múa đã mang ngôn ngữ hình ảnh, ngôn ngữ hình thể đến với trẻ khiếm thính, đó cũng là điều kiện ban đầu của quá trình nhận thức đối với các em.

-                      Rèn luyện khả năng vận động và khả năng tri giác thị giác của học sinh khiếm thính.

- Phát triển quá trình ghi nhớ có ý nghĩa của học sinh khiếm thính: nhờ mối quan hệ logic của các nhân vật trong kịch không lời.

-                      Tác động quá trình tư duy trực quan hành động, tư duy trực quan hình ảnh và tư duy logic.

Phát triển khả năng tư duy bằng cảm nhận thể chất, cảm nhận cơ thể và tư duy liên cá nhân.

-                      Giúp học sinh khiếm thính cảm thụ nghệ thuật theo quy trình:

            Hành vi - cảm xúc - nhận thức

-                   Học kịch không lời và múa nghĩa là tham gia các hoạt động tập thể, điều này sẽ giúp thiết lập mối quan hệ xã hội cơ bản - một trong các yếu tố tác động đến việc phát triển các chức năng tâm lý cao hơn như tư duy và ngôn ngữ. Đây là những môn học không phân biệt người có khuyết tật hay không.

-                      Đồng thời có thể coi quá trình học tập hai môn này là những hoạt động có thể giúp cho việc thực hiện các nguyên tắc bù trù đối với học sinh khuyết tật.

-                      Dễ tiếp cận

Môn kịch không lời và múa có thể phổ biến rộng rãi dưới dạng mô hình học tập phổ cập:

Học sinh có cơ hội bình đẳng trong học tập và tiếp cận với các bài học. Tài liệu giảng dạy hai môn này mang tính linh hoạt, nên tất cả học sinh có thể cùng tham gia, phù hợp với nhiều người, với sở thích và khả năng khác nhau, đơn giản và trực quan, thông tin có thể được truyền tải bằng nhiều cách khác nhau (như qua hình ảnh, lời nói, xúc giác), không phân biệt khả năng tiếp nhận của người sử dụng. Môi trường lớp học cho phép triển khai hai môn học này.

Giáo viên có thể linh hoạt sáng tạo, sáng tác thêm hay thay đổi nội dung các tiểu phẩm cho phù hợp với lứa tuổi học sinh, phù hợp với địa phương, phù hợp về thời gian và không gian.

Lời kết: đối với học sinh khiếm thính, có điều kiện cảm thụ nghệ thuật là các em có thêm cơ hội tiếp xúc với đời sống xã hội, phát triển khả năng giao tiếp, làm phong phú đời sống tinh thần và quan trọng nhất là tăng khả năng hòa nhập cộng đồng. Hai môn kịch không lời và múa, nếu được triển khai hiệu quả, hoàn toàn có thể đáp ứng cho mục tiêu trên, vì hai môn học này có nhiều ý nghĩa đối với học sinh khiếm thính như: giúp phát triển kênh thu nhận thông tin bằng thị giác, phát triển khả năng tư duy, từ trực quan hành động đến tư duy trực quan hình ảnh và tư duy logic.

(Nguồn: Đề tài khoa học: "Biên soạn tài liệu giáo dục nghệ thuật cho học sinh khiếm thính bậc tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh", 2006-2008)
 
Trang chủ - Liên hệ - Webmail - Sitemap
Bản quyền © 2008 của Viện Nghiên Cứu Giáo Dục - Trường ĐH Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Ghi rõ nguồn www.ier.edu.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này.
115 Hai Bà Trưng, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh - Tel: 84-8-38224813, 38272891 - Fax: 84-8-38273833