Vai trò của trường thực hành sư phạm trong công tác đào tạo giáo viên Print E-mail
25-05-2008
TS. Nguyễn Thị Kim Anh
Khoa Giáo dục đặc biệt - Trường ĐH Sư phạm Tp.HCM

Bài viết được lấy từ Kỷ yếu Hội thảo "Trường thực hành với vấn đề đào tạo nghiệp vụ của các Trường Sư phạm" do Viện Nghiên cứu Giáo dục tổ chức năm 2007.

 

Nghiệp vụ sư phạm là một trong những nội dung cốt lõi của chương trình đào tạo giáo viên. Mục đích của nội dung này nhằm hình thành nǎng lực nghề nghiệp cả về lý luận và thực hành (tay nghề). Khối kiến thức trong nội dung này được cấu thành bởi những bộ phận sau:

- Tâm lí học cung cấp cho SV những quy luật tâm lý chung và đặc thù của con người và của HS;

- Hệ thống tri thức về giáo dục học bao gồm những kinh nghiệm về dạy học và giáo dục con người, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, đã được khái quát hoá thành các quy luật và tính quy luật;

- Hệ thống thực hành bao gồm những kỹ năng, kỹ xảo giáo dục và dạy học, vǎn hoá giao tiếp và ứng xử đối với học sinh và những lực lượng giáo dục khác.

Trong suốt quá trình đào tạo, các nội dung nghiệp vụ sư phạm giúp sinh viên thích ứng dần với hoạt động của người giáo viên tương lai, được sắp xếp theo một hệ thống lý thuyết và thực hành - Thực tập sư phạm bao gồm: Tâm lý học, Giáo dục học, Phương pháp giảng dạy bộ môn; Thực hành phương pháp giảng dạy bộ môn; Kiến tập sư phạm ngắn hạn; Thực tập sư phạm cuối khoá; Thực tập nghiệp vụ sư phạm thường xuyên. (2)

Các nội dung rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên được tổ chức thực hiện tại các trường thực hành sư phạm.

Trường thực hành sư phạm: Căn cứ quy chế trường thực hành sư phạm đào tạo giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở ban hành kèm theo Quyết định số 31/1998/QĐ-BGD&ĐT ngày 20 tháng 5 năm 1998 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quy định ở Điều 1- Trường thực hành sư phạm cho các trường sư phạm đào tạo giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở bao gồm trường mầm non, trường tiểu học và trung học cơ sở thuộc hệ thống giáo dục quốc dân vừa làm chức năng của một trường học thực hiện đầy đủ nhiệm vụ dạy - học và giáo dục theo kế hoạch được giao; vừa được chọn làm cơ sở thực hành của trường sư phạm để tạo ra môi trường sư phạm nhằm góp phần hình thành nhân cách người giáo viên và phương pháp dạy - học và giáo dục cho học sinh.

Nhiệm vụ của Trường thực hành Sư phạm là bồi dưỡng giáo viên các bậc học, cấp học của trường sư phạm (Điều 2). Theo Điều 3 của Quy chế Trường thực hành Sư phạm thì Trường thực hành sư phạm phải có các điều kiện:

- Là trường tiên tiến, trường trọng điểm của địa phương;

- Có đội ngũ cán bộ quản lý tốt, có đội ngũ giáo viên đồng bộ và có kinh nghiệm sư phạm;

- Có cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo dạy - học và giáo dục của trường và hoạt động thực hành sư phạm của giáo sinh;

- Có quy mô và bậc học, cấp học phù hợp với yêu cầu thực hành sư phạm của trường sư phạm;

- Có vị trí thuận tiện cho giáo sinh sư phạm thường xuyên đến thực hành sư phạm.

Hoạt động dạy - học và giáo dục ở trường thực hành sư phạm thực hiện theo các quy chế, quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và của Sở Giáo dục - Đào tạo về mục tiêu, kế hoạch, chương trình, nội dung, phương pháp dạy học và giáo dục, kiểm tra đánh giá của bậc học, cấp học. Hoạt động thực hành sư phạm, nghiên cứu, thực nghiệm khoa học giáo dục do trường sư phạm và trường thực hành sư phạm xây dựng và thực hiện thống nhất theo kế hoạch năm học sau khi được các cấp quản lý giáo dục và đào tạo phê duyệt. Trường thực hành sư phạm có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với trường sư phạm tổ chức, hướng dẫn, nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm các hoạt động thực hành sư phạm của giáo sinh theo kế hoạch đã định; tham gia các hoạt động nghiên cứu, thực nghiệm khoa học giáo dục phục vụ cho công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên của trường sư phạm.

Hoạt động nghiên cứu, thực nghiệm khoa học giáo dục ở trường thực hành sư phạm bao gồm:

-Cùng với trường sư phạm thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục;

-Vận dụng kinh nghiệm, thực nghiệm các sáng kiến, các kết luận khoa học giáo dục đã được nghiệm thu;

-Đề xuất các ý kiến góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, cải tiến việc tổ chức quá trình đào tạo của trường sư phạm.

Hoạt động thực hành sư phạm của giáo sinh bao gồm:

-Tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục của trường phổ thông, mầm non;

-Quan sát, tìm hiểu các hoạt động dạy - học và giáo dục ở các khối lớp trong trường phổ thông, mầm non (giáo dục, chăm sóc và nuôi dưỡng đối với mầm non);

-Tìm hiểu và thực hành các khâu chuẩn bị dạy học và giáo dục của giáo viên trường phổ thông, mầm non;

-Dự một số hoạt động mẫu về dạy học và giáo dục của giáo viên trường phổ thông, mầm non;

-Tập dượt một số hoạt động có chọn lọc về dạy học và giáo dục.

Các yêu cầu của giáo viên hướng dẫn thực hành sư phạm: Có phẩm chất chính trị, đạo đức, tác phong tốt; có năng lực chuyên môn nghiệp vụ vững; Có khả năng hướng dẫn giáo sinh thực hành sư phạm; Trình độ đào tạo phải đạt chuẩn trở lên, theo quy định đối với từng cấp học; Nắm vững mục tiêu, kế hoạch, chương trình đào tạo của toàn cấp học; Có thời gian công tác tối thiểu từ 3 năm trở lên. Ngoài các nhiệm vụ của người giáo viên theo bậc học, cấp học được nêu trong các văn bản quy định của Nhà nước, giáo viên hướng dẫn thực hành sư phạm còn có các nhiệm vụ sau đây: Thực hiện đầy đủ, nghiêm túc nhiệm vụ của người giáo viên hướng dẫn giáo sinh thực hành sư phạm theo kế hoạch được phân công của hiệu trưởng nhà trường:

- Hướng dẫn tìm hiểu đối tượng giáo dục và môi trường sư phạm;

-Hướng dẫn quan sát các giờ dạy - học (giáo dục, chăm sóc và nuôi dưỡng đối với mầm non);

-Thực hiện các hoạt động làm mẫu về dạy - học và giáo dục (giáo dục, chăm sóc và nuôi dưỡng đối với mầm non);

-Hướng dẫn quan sát và thực hành công tác ngoại khoá, hoạt động chuyên môn nghiệp vụ, chủ nhiệm lớp, phụ trách Đoàn, Đội;

Giáo viên của trường thực hành sư phạm có nhiệm vụ tham gia nghiên cứu các đề tài khoa học, vận dụng kinh nghiệm, thực nghiệm các sáng kiến, các kết luận khoa học về đề tài thực hành sư phạm; Đề xuất các ý kiến nhằm củng cố, nâng cao chất lượng, cải tiến phương pháp đào tạo, nội dung đào tạo của trường sư phạm; Nhận xét đánh giá kết quả thực hành sư phạm cho giáo sinh thuộc phạm vi trách nhiệm của mình; Kiến nghị, đề xuất với các cấp có thẩm quyền về những vấn đề liên quan đến thực hành sư phạm.

Về tổ chức và quản lý trường thực hành sư phạm thì việc lựa chọn trường mầm non, trường tiểu học, trường trung học cơ sở làm trường thực hành sư phạm do Hiệu trưởng trường sư phạm chủ động thoả thuận với Hiệu trưởng trường dự kiến lựa chọn đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Quản lý và chỉ đạo chuyên môn của trường thực hành sư phạm theo phân cấp hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với từng bậc học, cấp học. Hoạt động thực hành sư phạm trong trường thực hành sư phạm do trường sư phạm trực tiếp chỉ đạo kế hoạch và quản lý về chuyên môn.

Về cơ sở vật chất trường thực hành sư phạm, ngoài các điều kiện đảm bảo các quy định về cơ sở vật chất đối với một trường bình thường theo bậc học, cấp học có cùng quy mô đào tạo, trường thực hành sư phạm cần có thêm các điều kiện sau đây:

- Phòng học có diện tích đủ để cho giáo sinh thực hành sư phạm;

- Có phòng nghiệp vụ được trang bị các phương tiện nghe nhìn, bàn, ghế, bảng để tổ chức các hoạt động thực hành sư phạm; tổ chức các hoạt động ngoại khoá, rút kinh nghiệm về thực hành sư phạm và trưng bày các mẫu sản phẩm dạy và học;

- Có thư viện, đủ sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy, sách tham khảo... cho giáo viên;

- Có phòng thí nghiệm, thực hành được trang bị đầy đủ thiết bị, phục vụ cho thí nghiệm, thực hành các môn học trong trường thực hành sư phạm;

- Có sân chơi, bãi tập đủ rộng để tổ chức các hoạt động vui chơi, ngoại khoá, thể dục thể thao.(4).

Trong thực tế các trường thực hành sư phạm hiện đang tập trung rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên qua thực tập sư phạm. Các trường thực hành đã chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để hỗ trợ sinh viên ăn, ở, sinh hoạt trong thời gian thực tập tại trường; tổ chức các buổi báo cáo về tình hình hoạt động của trường nói chung và tình hình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; tổ chức các buổi dạy mẫu cho sinh viên dự; yêu cầu sinh viên soạn giáo án, tập giảng, giảng dạy thực tế trên lớp; kiểm tra, đánh giá giáo án, các buổi tập giảng, thực hành giảng dạy của sinh viên; tổ chức cho sinh viên tìm hiểu và tham gia các hoạt động giáo dục khác, tham gia công tác giáo viên chủ nhiệm lớp, các hoạt động đoàn thể của trường hoặc của địa phương và tổ chức đánh giá toàn diện nội dung thực tập của sinh viên tại trường. Riêng các giáo viên hướng dẫn thực hành sư phạm đã giúp sinh viên tìm hiểu về tình hình lớp, công tác quản lý lớp; thực tế giảng dạy bộ môn ở lớp, về việc soạn giáo án, tập giảng, dự giờ sinh viên giảng dạy, sửa chữa các sai sót của sinh viên và trực tiếp đánh giá kết quả thực tập của sinh viên và tận tâm hướng dẫn sinh viên về thực tế thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh của mình (3). Vì vậy, việc tổ chức thực tập sư phạm đã mang lại nhiều lợi ích cho các trường sư phạm lẫn các trường thực hành sư phạm :

- Các trường sư phạm có cơ hội mở rộng thêm thực tế ở các địa phương để bổ sung vào quá trình đào tạo về lý thuyết nghiệp vụ sư phạm, so sánh kết quả việc thực hiện các nội dung đã giảng dạy ở các địa phương khác nhau so với yêu cầu đã đề ra.

- Các trường thực hành sư phạm tự chấn chỉnh lại các hoạt động giảng dạy, sinh hoạt của mình theo đúng quy định; có thêm lực lượng sinh viên hỗ trợ các hoạt động phong trào của trường; có điều kiện tiếp cận nhanh và vận dụng các nghiên cứu sư phạm của các trường Sư phạm vào hoạt động giảng dạy; và cung cấp các thông tin hướng nghiệp cho học sinh phổ thông.(1)

Tuy nhiên, vai trò thực tế của các trường thực hành sư phạm hiện nay trong việc thực hiện chương trình các môn nghiệp vụ sư phạm, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên và thực tập sư phạm cho sinh viên vẫn còn nhiều vấn đề cần trao đổi và phân tích.   

Quy trình thực hiện, tổ chức chương trình các môn nghiệp vụ sư phạm, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên phụ thuộc vào các trường sư phạm mà đặc biệt là khoa sư phạm hoặc khoa tâm lý- giáo dục hoặc các tổ phương pháp giảng dạy của các khoa sư phạm. Các trường sư phạm thường không nắm bắt kịp sự chuyển biến, phát triển về nhiều phương diện ở các cấp học từ mầm non đến trung học phổ thông. Hoạt động đổi mới giáo dục mầm non đã bắt đầu từ năm 1999 đến nay; giáo dục tiểu học, trung học cơ sở cũng đang chuyển mình cùng với các Dự án Giáo dục tiểu học, Trung học cơ sở nhưng ở các trường sư phạm dường như các nghiên cứu khoa học về lý luận và thực tiễn ở nhà trường phổ thông chưa được quan tâm. Mặc dù những nghiên cứu này trước hết là phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo giáo viên, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên và sau đó có tác dụng tích cực đến quá trình đổi mới của giáo dục phổ thông. Vì vậy, thực tế cho thấy quá trình đổi mới giáo dục phổ thông đang trở thành áp lực cho việc đổi mới đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm (1).

Công tác kiến tập bộ môn do các giảng viên sư phạm lên kế hoạch theo quy định của phòng đào tạo là 1-2 buổi đối với học phần 3 đvht hoặc 4 đvht và 2 tiết thực hành tính bằng 1 tiết lý thuyết. Công tác kiến tập ở các trường thực hành đòi hỏi giảng viên phải chuẩn bị nhiều công việc như liên hệ với trường thực hành về thời gian, nội dung kiến tập; chuẩn bị nội dung kiến tập cho sinh viên; tổ chức phân tích, bình giảng cho sinh viên; duyệt kinh phí kiến tập... Công tác kiến tập bộ môn đòi hỏi nhiều thời gian, công sức vả lại chỉ được tính bằng một nửa tiết lý thuyết nên các giảng viên sư phạm chọn cách giảng lý thuyết suông, trả lời các câu hỏi của sinh viên là phương pháp rèn luyện nghiệp vụ sư phạm. Lý do khác là một số trường thực hành sư phạm có thái độ e ngại nhận các đoàn giáo sinh đến kiến tập, thực tập sư phạm thường xuyên vì sợ ảnh hưởng đến nề nếp, đến hoạt động chuyên môn và đến kết quả học tập của học sinh.

Ngoài ra, theo Quy chế về trường thực hành thì trình độ đào tạo của giáo viên hướng dẫn thực tập phải đạt chuẩn trở lên, theo quy định đối với từng cấp học nhưng trên thực tế vẫn tồn tại những trường hợp giáo viên phổ thông có trình độ trung cấp hoặc cao đẳng hướng dẫn thực tập sinh viên đại học đặc biết đối với những ngành học còn mới mẽ như giáo dục mầm non, giáo dục đặc biệt.

Để kết thúc bài viết này, tôi chia sẻ về mô hình "đào tạo giáo viên kiểu mới" mà Đại học An Giang đang thử nghiệm. Chẳng hạn, việc kiến tập tại các trường phổ thông không hiệu quả và tiết kiệm bằng việc tổ chức các tiết dạy mẫu tại trường. Đại học An Giang mời các giáo viên phổ thông giỏi, cùng thiết kế, xây dựng, thực hiện những giờ lên lớp phổ thông ngay tại giảng đường ĐH. Việc đánh giá kết quả thực tập phải do Trường Sư phạm đảm nhận nhằm tránh tình trạng kết quả đánh giá thực tập của sinh viên luôn rất cao nhưng khi sinh viên tốt nghiệp, đưa về trường, lại không dám nhận. Trường Sư phạm không khoán trắng mọi việc về chuyên môn cho giáo viên phổ thông, không gửi sinh viên thực tập một cách đại trà và chia đều như trước đây. Phải khảo sát lại thực lực các trường phổ thông, và gửi sinh vịên theo đúng điểm mạnh và nhu cầu thực tế. Và trường sư phạm cử giảng viên xuống trực tiếp dự giờ thực tập cùng giáo viên phổ thông đánh giá kết quả thực tập. 

Tài liệu tham khảo

1.PGS.TS.Võ Xuân Đàn. Gắn với thực tiễn phổ thông-phương pháp đào tạo nghiệp vụ sư phạm có giá trị bền vững.

2. GS.TSKH Nguyễn Vǎn Hộ (ĐHSP ĐH Thái Nguyên): "Hình thành khả nǎng thích ứng về tay nghề cho SVSP trong quá trình đào tạo".

3.Ths.Lê Văn Ngoan. Về công tác phối hợp với trường tổ chức thực tập sư phạm cho sinh viên trường đại học sư phạm Tp.Hồ Chí Minh.

4. Quyết định số 31/1998/QĐ-BGD&ĐT ngày 20 tháng 5 năm 1998 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về Trường thực hành sư phạm.

 
Trang chủ - Liên hệ - Webmail - Sitemap
Bản quyền © 2008 của Viện Nghiên Cứu Giáo Dục - Trường ĐH Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Ghi rõ nguồn www.ier.edu.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này.
115 Hai Bà Trưng, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh - Tel: 84-8-38224813, 38272891 - Fax: 84-8-38273833